Επιστημονική Ημερίδα: Συμβιώνοντας με τα κουνούπια, Αντιμετώπιση και Δημόσια Υγεία

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Κάθε έτος παγκοσμίως χάνονται εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές από ασθένειες που μεταδίδονται από τα κουνούπια. Από τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, μόνο από την ελονοσία υπολογίζεται ότι χάνονται περίπου 2 εκατ. ανθρώπινες ζωές που στο μεγαλύτερο ποσοστό τους είναι παιδιά.

Στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλη ποικιλομορφία φυσικού τοπίου. Το γεγονός αυτό συμβάλλει στη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την ανάπτυξη αυξημένων πληθυσμών εντόμων, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες του έτους. Περισσότερα από 60 είδη κουνουπιών έχουν καταγραφεί, πολλά από τα οποία είναι υγειονομικής σημασίας για τον άνθρωπο και τα παραγωγικά ζώα. Πολλά είδη που παρατηρούνται και στην Ελλάδα σε μεγάλους πληθυσμούς είναι ξενιστές ή φορείς πολλών σοβαρών ασθενειών όπως ελονοσίας, δάγκειου και κίτρινου πυρετού, φιλαριάσεων, ιού του Δυτικού Νείλου και αρκετών άλλων αρμποϊόσεων που προσβάλουν ανθρώπους και ζώα. Η θεραπεία τους συχνά είναι δύσκολη και επίπονη, ενώ το γεγονός ότι μπορούν να εμφανιστούν με τη μορφή επιδημιών ή πανδημιών, υπογραμμίζει τη σπουδαιότητά τους.

Δεν πρέπει να μας καθησυχάζει το γεγονός ότι πολλές από τις ασθένειες που προαναφέρθηκαν έχουν εξαλειφθεί από τη χώρα μας, διότι πάντα υπάρχει η πιθανότητα «επανεισαγωγής» τους, καθώς μεγάλος αριθμός αλλοδαπών που προέρχονται από χώρες στις οποίες ενδημούν τέτοιες ασθένειες (Πακιστάν, Φιλιππίνες, Αφρικανικές χώρες, κλπ), ζουν και εργάζονται στην Ελλάδα, ενώ κάθε χρόνο χιλιάδες τουρίστες, από όλα τα μέρη του κόσμου, μας επισκέπτονται ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι η χώρα μας συνορεύει με άλλες χώρες των οποίων το βιοτικό επίπεδο είναι χαμηλό, όπου τα μέτρα υγιεινής συχνά παραμελούνται.

Πέρα από την πιθανότητα μετάδοση ασθενειών, η ενόχληση και μόνο που προκαλείται από τα κουνούπια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα των κατοίκων πολλών περιοχών της χώρας μας. Σε πολλές, αγροτικές κυρίως, περιοχές η παραμονή και η εργασία εκτός των οικιών είναι σχεδόν αδύνατη, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, ενώ πολλές παραθαλάσσιες ή παραλίμνιες περιοχές σχεδόν ερημώνουν την καλοκαιρινή περίοδο. Οι επιπτώσεις της κατάστασης αυτής στην οικονομία των περιοχών είναι αρνητικές, ενώ η παραπέρα γεωργική και τουριστική ανάπτυξή τους είναι αδύνατη εάν προηγουμένως δεν επιλυθεί το πρόβλημα αυτό.

Η Ελλάδα παρουσιάζει αρκετές ιδιαιτερότητες και από πλευρά κλίματος, πλήθους και ποικιλίας βιοτόπων καθώς και δομής της αγροτικής κοινωνίας. Το γεγονός αυτό δεν μας επιτρέπει την κατευθείαν εφαρμογή μεθόδων και μέσων καταπολέμησης ξένων χωρών, εάν προηγουμένως δεν γίνει κατάλληλη πρόβλεψη των ιδιαίτερων αυτών δεδομένων. Επιπλέον, στην ελληνική πραγματικότητα υπάρχει δυσκολία και δυσκαμψία στη θέσπιση ειδικών, κατά τόπους, φορέων που θα αναλάβουν το έργο της καταπολέμησης. Λόγω εσφαλμένης νοοτροπίας, που επιζητά άμεσα αποτελέσματα, σπάνια εκπονούνται πιλοτικά προγράμματα ολοκληρωμένης καταπολέμησης ενώ παράλληλα απουσιάζουν όλα εκείνα τα έργα υποδομής που θα συμβάλουν στην ανάπτυξη των περιοχών που δυναστεύονται από κουνούπια.

Όσο αφήνουμε να παρέρχεται ο χρόνος, το πρόβλημα γίνεται οξύτερο και όταν θα υπάρξει επιτακτική ανάγκη αντιμετώπισής του, τότε το κόστος θα είναι πολύ μεγαλύτερο και δυσβάστακτο για την οικονομία της χώρας μας. Τέλος θα πρέπει να προβληματίσουν σοβαρά και να διερευνηθούν σε βάθος και άλλα σχετικά προβλήματα όπως αυτά της διατάραξης της οικολογικής ισορροπίας των υδροβιοτόπων, της μόλυνσης των υδάτων και των εδαφών, των συνεπειών της εκτεταμένης χρήσης εντομοκτόνων στους ωφέλιμους οργανισμούς, της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα κουνούπια καθώς και των παρενεργειών στη δημόσια υγεία λόγω της αλόγιστης χρήσης παρασιτοκτόνων.

ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΝ

Η αντιμετώπιση των κουνουπιών για να είναι αποτελεσματική, απαιτείται να γίνουν ατομικές προσπάθειες των πολιτών, καθώς και πραγματοποιηθούν συντονισμένες δράσεις από πλευράς πολιτείας. Με τον τρόπο αυτό, αναμένεται να εξασφαλιστούν αποτελέσματα που θα ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα μετάδοσης νόσων και θα περιορίσουν σημαντικά την όχληση από τα κουνούπια.

Η γνώση της βιολογίας και της οικολογίας των κουνουπιών είναι προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του προβλήματος. Τα στοιχεία αυτά θα πρέπει να είναι γνωστά στους φορείς που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση των κουνουπιών, όπως είναι οι Δήμοι και οι ανάδοχοι που αναλαμβάνουν το έργο της καταπολέμησης. Η ενημέρωση των πολιτών, αφορά σε στοιχειώδεις ενέργειες που μπορούν και πρέπει να κάνουν στον ιδιωτικό τους χώρο. Τα κύρια σημεία των ανωτέρω, είναι τα εξής:

ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΕΝΈΡΓΕΙΕΣ:

1. Τοποθέτηση σήτας στα παράθυρα και στις πόρτες των σπιτιών.

2. Φύλαξη των δοχείων του νερού που δεν χρησιμοποιούνται (κουβάδες, καρότσια, παλιά ελαστικά, βάρκες) γυρισμένα ανάποδα ή καλυμμένα ώστε να μην διατηρούν στάσιμο το νερό της βροχής.

3. Συχνός καθαρισμός και ανανέωση του νερού σε ποτίστρες ζώων, γούρνες, δεξαμενές νερού και συλλογή των φύλλων και άλλων σκουπιδιών από την επιφάνειά τους.

4. Αντικατάσταση τυχόν σπασμένων σωλήνων νερού και διαρροών. Καθάρισμα των υδρορροών.

5. Χλωρίωση ή άδειασμα των πισινών όταν αυτές δεν χρησιμοποιούνται.

6. Απομάκρυνση των λυμάτων από τους στάβλους των ζώων, για τον περιορισμό των εστιών.

7. Έλεγχος της στεγανότητας των βόθρων και τοποθέτηση σήτας στους αγωγούς εξαερισμού.

8. Χρήση απωθητικών σκευασμάτων που προβλέπονται για την ατομική προστασία.

9. Ανοιχτή επικοινωνία με τις υπηρεσίες του δήμου και ενημέρωση για τυχόν βλάβες του συστήματος υδροδότησης που μπορεί να προκαλούν λιμνάζοντα ύδατα.

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

1. Ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού για τη σπουδαιότητα των ατομικών ενεργειών του κάθε πολίτη και κατάδειξη της σπουδαιότητας των ενεργειών τους στη συμβολή της επίλυσης του προβλήματος.

2. Ενημέρωση του κοινού για μέτρα προφύλαξης σε περίπτωση που θα εμφανιστεί στην περιοχή μια λοιμώδης νόσος.

3. Καθαρισμός των αγωγών όμβριων υδάτων, στραγγιστικών και αρδευτικών καναλιών των χωραφιών από χόρτα, πέτρες, χώματα και άλλα υλικά που εμποδίζουν την ελεύθερη ροή του νερού.

4. Στην περίπτωση που κριθεί αναγκαία η εκτέλεση προγράμματος καταπολέμησης αυτό θα πρέπει να σχεδιάζεται σύμφωνα με τις εξής αρχές:

5. Εξασφάλιση επαρκούς, έγκαιρης (μόνιμης) χρηματοδότησης για την εκτέλεση τέτοιων προγραμμάτων.

6. Εκτέλεση προγραμμάτων καθόλη τη διάρκεια και όχι μόνο για κάποιους μήνες του έτους.

Οι βασικοί άξονες επί των οποίων θα πρέπει να βασίζεται ο σχεδιασμός ενός ορθού και αποτελεσματικού προγράμματος αντιμετώπισης, είναι οι εξής:

  • Προσδιορισμός του/των είδους/ων του/των κουνουπιού/ιών που προκαλεί/ούν το πρόβλημα.

  • Μελέτη και γνώση της βιολογίας και οικολογίας του συγκεκριμένου είδους, δηλαδή του βιολογικού κύκλου, των εστιών αναπαραγωγής του, των ασθενειών που μπορεί να μεταδώσει, κλπ.

  • Παρακολούθηση (monitoring) του πληθυσμού των κουνουπιών με κατάλληλες μεθόδους δειγματοληψίας ώστε να εντοπιστούν όλες οι εστίες ανάπτυξης των ατελών του σταδίων, τα σημεία συνάθροισης των τελείων, η εποχή ή τα χρονικά διαστήματα που παρατηρείται αύξηση της πυκνότητας των πληθυσμών του κλπ.

  • Καταγραφή των μέτρων που μπορούν να συμβάλλουν στον περιορισμό της πυκνότητας του προς καταπολέμηση είδους με αξιολόγηση της απόδοσης του κάθε μέτρου σύμφωνα με την εμπειρία που υπάρχει από προηγούμενες εφαρμογές ή τις πληροφορίες από τη σχετική με το θέμα βιβλιογραφία.

  • Επιλογή του μέτρου ή του συνδυασμού των μέτρων που θα εφαρμοστούν, με σκοπό την επίτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος με τους μικρότερους κινδύνους για τον άνθρωπο και το περιβάλλον και αν είναι δυνατό, με τη μικρότερη οικονομική επιβάρυνση.

  • Καθορισμός του χρόνου επέμβασης με χρήση του κατάλληλου εγκεκριμένου χημικού σκευάσματος ώστε να μεγιστοποιούνται τα ποσοστά επιτυχίας να μειώνεται η περιβαλλοντική επιβάρυνση και να αποφεύγεται η σπατάλη χρημάτων.

  • Περιορισμός του αριθμού των επεμβάσεων στις πλέον απαραίτητες.

  • Καθορισμός του φορέα ή των φορέων που θα αναλάβουν να υλοποιήσουν το έργο της καταπολέμησης και του φορέα που θα διενεργεί τον έλεγχο.

  • Έλεγχος της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων από ανεξάρτητο φορέα.

  • Έλεγχος της ανθεκτικότητας σε βιοκτόνα από ανεξάρτητο φορέα.

  • Καθιέρωση ανοιχτής γραμμής επικοινωνίας ώστε να εντοπίζονται έγκαιρα τυχόν αστοχίες των ενεργειών καταπολέμησης.


Άνθρωπος και έντομα: Η γενικότερη και η υγειονομική σημασία τους

Γεώργιος Σταθάς

Αναπληρωτής Καθηγητής

Τμήμα Φυτικής Παραγωγής

Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας

Α.Τ.Ε.Ι.Καλαμάτας


Καταπολέμηση των κουνουπιών

Αντώνιος Μιχαηλάκης

Εντεταλμένος Ερευνητής Γ'

Εργαστήριο Γεωργικής Εντομολογίας

Τμήμα Εντομολογίας και Γεωργικής Ζωολογίας

Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο


Γίνεται η καταπολέμηση των κουνουπιών να είναι αποτελεσματική;

Ηλίας Κιούλος

Γεωπόνος Εντομολόγος MSc

Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων


Ασθένειες από τα κουνούπια στην Ελλάδα:η κατάσταση σήμερα

Γεώργιος Κολιόπουλος

Υπεύθυνος του Εργαστηρίου Εντομοκτόνων Υγειονομικής Σημασίας

Τμήμα Ελέγχου Γεωργικών Φαρμάκων & Φυτοφαρμακευτικής

Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο


Επισυναπτόμενο/α αρχείο/α
Download this file (Antonios Mixailakis.pdf)Antonios Mixailakis.pdf[ ]4640 Kb
Download this file (Georgios Koliopoulos.pdf)Georgios Koliopoulos.pdf[ ]2866 Kb
Download this file (Georgios Stathas.pdf)Georgios Stathas.pdf[ ]4254 Kb
Download this file (Ilias Kioulos.pdf)Ilias Kioulos.pdf[ ]2797 Kb
 
Banner